Estilo gitano – Leven in zigeunerstijl

Ramon Gieling maakt zijn leven lang al films, en vaak vindt hij zijn inspiratie in Spanje. Zo maakte hij de bekende en originele film ‘En Un Momento Dado’ over Johan Cruijff en zijn betekenis voor de voetballiefhebber in Barcelona. In het boek ‘Het ondankbare leven van Santiago Herrero’ staat het leven van de zigeuner Santiago centraal. In verschillende scènes  volgen we zijn wonderlijke en tragische lotgevallen. Het lot, of zo je wil het toeval grijpt op cruciale momenten in. De auteur beschrijft met mededogen welke effect dit op de hoofdpersoon heeft. Behalve een levensbeschrijving is dit boek ook het  verhaal van een bijzondere vriendschap tussen twee mannen. Veel meisjes en vrouwen in het boek, met uitzondering van bijvoorbeeld de Japanse Kumiko, nemen schetsmatige, bijna archetypische gedaanten aan. Ze verschijnen, brengen een catharsis teweeg en verdwijnen weer. De zoektocht van de zigeuner brengt ons van de verkoop van schilderijen op de Canarische eilanden eind jaren 60 naar de avant-garde in Zweden. Daar blijkt de wereld van de performance-kunstenaars een lucratieve inkomstenbron te zijn. Voor de ogen van de oude meesterkunstenaar Max Ernst ontrolt zich zo een onvergetelijk tafereel. Vooral deze passages blijven je als lezer bij. Voor mij zijn dit de beste momenten in het boek. De verteller neemt dan iets meer afstand en brengt zo het verhaal tot leven. Het valt dan op hoe hij in staat is om een kenmerkende sfeer te scheppen, een eigenschap die  ongetwijfeld iets te maken heeft met de blik van een filmmaker.

In het boek neemt de flamenco, in allerlei gedaanten, een belangrijke plaats in. Ramon Gieling beschrijft hoe zijn film naar aanleiding van de tekst over ‘duende’ van Federico García Lorca tot stand komt en hoe, weer ‘toevallig’, de hoofdrolspelers een plaats krijgen in de film. Het precaire evenwicht in flamenco, waaraan alle elementen in hun meest optimale gedaante en in al hun kwetsbaarheid meewerken,  weet de schrijver scherp op te roepen. Zigeuners, zo vertelt hij, zijn erg gevoelig of bijgelovig, voor alles wat de ongeschreven traditie verstoort. Een kleine vergissing kan de magie van de fiësta zomaar verstoren: ‘Het samenzijn is een collectieve liturgie zonder dat er iets over afgesproken is, een opvoering waarin iedereen vertolker is en waarvan de afloop onbekend is. Het enige wat iedereen weet is dat het kan uitmonden in een ‘feest’ – een gezamenlijk zingen – soms gecombineerd met dans. Het zingen houdt in: iemand zet een lied in (een soleá, een bulería, op serenere bijeenkomsten een siguirya) en in een imaginaire tijdsruimte moet er iets tot stand worden gebracht dat een moment van opwinding bij de aanwezigen weet op te roepen.’

De ‘estilo gitano’ bezorgt de hoofdpersoon Santiago veel moeilijkheden. De vele ongeschreven regels, onverwachte gevolgen van het feit dat iemand je zijn ‘vriend’ noemt, verraden worden, vluchten voor eerwraak en je gedwongen voelen om anderen te lijf te gaan met het mes. Daarbij een assortiment van drugs en niet te vergeten veel bier en whisky. De zigeunerstijl levert ook grappige scènes op zoals het verhaal over een tolerante rechter die zojuist een zigeuner heeft gematst met een geldstraf in plaats van de gevangenis. Op weg naar huis betrapt deze rechter dezelfde man, die nu net samen met zijn advocaat bezig is om meloenen te stelen van het veld. Een paar meloenen op vijfduizend stuks maakt ook niet uit, toch? Het boek staat vol met dit soort tragi-komische anekdotes, als een soort terzijdes die commentaar geven op de gecompliceerde culturele verhouding tussen de zigeuner en de payo. En natuurlijk krijgt de rechter ook een meloen mee naar huis.

Santiago zit tussen de twee werelden in en voelt zich ook verantwoordelijk voor zijn buitenlandse vrienden. Dat blijkt wanneer hij ze meeneemt naar een flamencovoorstelling in een oude fabriek in  Triana, waar de Montoya familie optreedt met de dan elfjarige danser Farruquito. Er hangt iets in de lucht en Santiago blijft maar onrustig om zich heen kijken. Zo kan hij zijn vrienden net op tijd in veiligheid brengen wanneer twee families in het publiek elkaar massaal met messen en bamboestokken te lijf gaan.

Ook in de beschreven vriendschap tussen de schrijver en zijn hoofdpersoon blijft er een soort onoverbrugbaarheid bestaan. Een gevoel van ontoereikendheid blijft hangen. Oppervlakkig gezien gaat het boek over de schelmachtige avonturen en streken van iemand die op zijn manier een weg baant voor zichzelf.  Tegelijkertijd onderzoekt Ramon Gieling zijn eigen leven. Wat betekent het om een vriend te zijn? Het begint met een toevallige ontmoeting in Amsterdam. Santiago draagt een zwart leren jack, zijn verschijning blijft ‘als een klein litteken op mijn netvlies staan’, zo vertelt hij. Deze ervaring brengt de schrijver uiteindelijk opnieuw naar Triana, de vroegere zigeunerwijk van Sevilla. Daar ontdekt hij dat je nooit moet terugkeren naar de plaats waar je eens gelukkig was. Ook een goed leven doet soms pijn.

 

Ramon Gieling, Het ondankbare verleden van Santiago Herrero (2010), Uitgeverij Augustus Amsterdam

 

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s