Afstand houden … om dichterbij te komen?

Was suche ich in dieser Gesellschaft, mit der ich seit zwanzig Jahren keinen Kontakt haben wollte, und die ihren Weg gegangen ist, wie ich den meinigen?

uit: Holzfällen (Houthakken)

In 1965 koopt schrijver Thomas Bernhard een vervallen boerderij, een ‘Vierkanthof’, in Ohlsdorf, Oostenrijk. De komende tien jaar zal de schrijver het complex verbouwen. Hij wil een ware denk – en schrijf ‘kerker’ inrichten, waar hij ongestoord in zijn eigen vormgegeven ambiance zijn werk kan uitvoeren.

Nu zit op het erf halfbroer Peter Fabjan samen met de interviewer op een bankje. Er komt heel wat voorbij, in dit toch maar korte gesprek van een kwartiertje. Het is duidelijk dat het niet eenvoudig was om met Thomas Bernhard de schrijver om te gaan. Zeker niet wanneer je zijn jongere broer bent.

Een niet te overbruggen distantie. Van iemand die steeds weer bewijzen verlangt van je loyaliteit. Ik volg het gesprek maar mijn gedachten dwalen af. Of blijven haken zo je wilt. Deze afstand tot je ‘naasten’, tot de wereld, is dit niet iets dat fundamenteel is voor zijn schrijfpraktijk?

Om bijvoorbeeld zijn kunstbroeders zo dicht mogelijk te benaderen, om ze beter te kunnen observeren, te ervaren, te proeven? Om daarna met een scheermes de onderliggende structuur bloot te leggen en te laten zien. Onverbiddelijk aan het licht brengen. Om dit goed te doen moet je overigens ook bereid zijn om in je eigen vlees te snijden.

In het boek Houthakken (Holzfällen) krijgt de hoofdpersoon, een mengeling uit de schrijver zelf en zijn literaire personage, tegen wil en dank de uitnodiging om een avondje door te brengen in ‘kunstige’ kring. Het duurt lang. Want men wacht op een bekende toneelspeler. De acteur moet zijn werk in het theater nog afronden.

Tijd genoeg dus om de inzichten en gevoelens van de ik in het verhaal te volgen. Hij vindt zichzelf terug in de Ohrensessel (vleugelstoel). In dezelfde stoel zat hij twintig jaar geleden ook al. Weer kijkt hij toe, luistert hij vooral. Wat is er gebeurd, in al die jaren? Opnieuw is hij, tegelijkertijd, én onderdeel van het gezelschap én buitenstaander van het toneel dat zich vlak voor zijn voeten afspeelt. Een onvergetelijke avond volgt.

In de nieuwe reeks Het denkwaardige boek ga ik een persoonlijke keuze maken uit de filosofische thema’s en inzichten in dit verhaal. Op  zondagochtend 30 januari as. verdiepen we ons hierin.

Daarna bekijken we enkele werken van de Weense kunstenaar Arnulf Rainer, waarin hij zijn (zelf)portretten ‘overschildert’. We leggen het verband tussen het boekthema en deze techniek.

Peter Fabjan vertelt ook nog over de beslissing van Thomas Bernhard om in zijn testament vast te leggen dat hij opvoeringen en uitgaven van zijn werk in Oostenrijk voor generaties lang na zijn dood verbiedt. Waarom? Daarover later meer. Laat ik zeggen dat ik blij ben dat we zijn werk nog kunnen lezen. En ons kunnen verbazen en verwonderen over onszelf.

Ik denk dat die thematiek nog langer dan 50 jaar actueel blijft. Vrees ik (soms).

Katja Rodenburg

● Inschrijving: via mail naar katjarodenburg@antheia.nl

Katja Rodenburg is filosoof, denkt na over kunst en geeft colleges esthetica en kunstfilosofie. Zij is vooral geïnteresseerd in het proces van het maken, en in de raakvlakken met het proces van het denken. Al jaren geeft zij colleges voor het HOVO instituut van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij schreef eerder onder andere Ik, Ophelia,  over kunstenaars als John Everett Millais en Julia Margaret Cameron, Rineke Dijkstra en Helen van Meene en Armando en de melancholie van het scheppen, over de filosofische thema’s van de kunstenaar. Meer op: www.antheiablossoms.blog

Boek Het eerste boek dat we bespreken in de reeks Het denkwaardige boek is het boek Holzfällen, door de auteur Thomas Bernhard (1931 Heerlen-1989 Gmunden), in het Duits uitgegeven door Suhrkamp Verlag. De Nederlandse vertaling Houthakken is verschenen bij uitgeverij IJzer.*

Moet ik het boek gelezen hebben? Nee, dat hoeft niet. De lezing is goed te volgen voor belangstellenden met een algemene interesse in filosofie en literatuur, een aansporing om je verder te verdiepen.

Online live lezing per zoom op zondag 30 januari van 10.15 – 12.00, inloop v.a. 10.00 u

Vragen Bij de lezing is er gelegenheid om vragen te stellen

Link lezing U ontvangt de link naar de ONLINE LIVE -lezing via Zoom op zondag 30 januari voor 9.00 u.

Entree online live-lezing: 18,00 (incl.btw)

● Bij de bevestiging van inschrijving ontvangt u de betaalgegevens.

* op aandringen van onder andere Bas Heijne en Wim Brands

Thomas Bernhard Holzfällen (Suhrkamp)

Thomas Bernhard Houthakken (IJzer) https://www.uitgeverij-ijzer.nl/boeken/250-houthakken

Caspar David Friedrich voelt het landschap

Niet veel mensen weten dat op het bekende schilderij Monnik aan zee (1808-1810) ooit een stuk meer te zien was dan nu. Eerst schildert Friedrich enkele schepen op zee. Maar wanneer hij naar het doek kijkt is hij niet tevreden. En dan neemt hij een moedige beslissing: hij laat de schepen verdwijnen. De zee wordt de hoofdpersoon. De monnik blijft alleen achter op het strand. Klein en nietig, in een weidse ruimte van lucht, water en aarde. Wij kijken en voelen. Net als hij ervaren wij de intense aanwezigheid van de natuur.

Dit schilderij is meer dan wat het afbeeldt. Het komt overeen met de ervaring van onszelf als toeschouwer in de moderne wereld, een ervaring dit toen begon. Wij zijn alleen terwijl we tegenover het immense van het universum staan. Het is alsof de geheimen van de religie en het ritueel de kerk hebben verlaten. Ze bevinden zich nu ergens in de natuurlijke wereld. Ze laten zich alleen in de machtige natuur zien.

De moderne wereld gaat verder. En Friedrich is op zoek naar een manier om zijn ervaring van het heilige, het sacrale, het ‘dat wat je niet kan benoemen’ weer te laten plaatsvinden.

Niet alleen de natuur op een schilderij, maar ook het landschap zelf wordt een plaats om naar toe te gaan en te verblijven, om de natuur in de meest pure vorm te ervaren. Friedrich laat zijn, voor ons onbekende figuren op de schilderijen kijken naar het landschap. En wij kijken met ze mee. De schilder laat ons zo voelen wat hij ondervindt. De vrouwen en de mannen lijken, net als wij, statisch op hun plaats te blijven, terwijl de wereld om hen heen beweegt. Wij kunnen ons gemakkelijk terugvinden in hun positie. Wij gaan naast hen staan om net als zij te worden geabsorbeerd door wat wij zien.

Friedrich’s bewonderaar Carl Gustav Carus schrijft het zo op: ’Wanneer wij als mens de immensheid van de natuur ervaren, voelen wij ons onbeduidend, niet van belang.’ Tegelijkertijd voelen we ons opgenomen in het goddelijke, betreden we deze oneindigheid en laten we ons individuele bestaan achter ons. Op zo’n moment is dat geen verlies, maar hebben we er juist iets bij gewonnen, zo vertelt Carus.

Zo wenden de schilders zich in hun zoektocht opnieuw naar de natuur. Niet de natuur als decor of versiering, maar als zelfstandig motief en onderwerp.

Tijdens de Christmas Lectures De geboorte van het moderne landschap – uit het sacrale in de kunst volgen wij het ontstaan van de moderne schilderkunst uit de romantische traditie.

Welke filosofische ideeën leiden tot deze bijzondere ontwikkeling? Wat zeggen en schrijven de kunstenaars daar zelf over?

We ontdekken dat deze rijke voedingsbodem uit het verleden ook in de moderne schilderkunst een, soms verrassende, rol speelt. En op welke manier laten de ‘romantische’ denkbeelden zich nu nog steeds zien?

In twee dagen onderzoeken we deze vragen met de volgende kunstenaars.

De eerste dag: Caspar David Friedrich, Philip Otto Runge en William Blake. De tweede dag: Paul Klee, Armando en Anselm Kiefer.

Ik vind het zelf steeds weer fascinerend hoe nauw ideeën over de werkelijkheid en de uitdrukking daarvan met elkaar verbonden zijn, in de reis die de kunst maakt tot in onze huidige tijd.

Gaat u mee?

Overigens, het schilderij van Friedrich heeft ook een andere titel Wandelaar aan de rand van de zee. Wij wandelen met hem verder.

● Wat zijn de Christmas Lectures? Naar Engels academisch voorbeeld zijn we vorig jaar deze traditie gestart. Tussen kerst en nieuwjaar organiseren we een online live symposium van twee opvolgende dagen, altijd op 28 en 29 december.

● Wanneer en hoe vinden deze dagen plaats? Online live symposiumdagen per zoom op dinsdag 28 en woensdag 29 december 2021 met inloop v.a. 13.00 u, start 13.30 tot 16.00 u, met een kleine pauze rond 14.30 u.

● Hoe kan ik mij voorbereiden? Hand-out Bij het symposium hoort een digitale hand-out met de te bespreken tekstfragmenten en citaten, enkele dagen voor het symposium ontvangt u dit per mail . Tip: print deze hand-out uit zodat u het tijdens de colleges bij de hand kan houden.

● Hoe kan ik de kunst afbeeldingen volgen? Beeldpresentatie Tijdens het symposium onderzoeken we de vragen aan de hand van veel beeldmateriaal, de presentaties worden gedeeld en verschijnen op uw scherm.

● Kan ik zelf ook vragen stellen? Vragen Bij de colleges is er gelegenheid om vragen te stellen. Dit doen we live op het eind van elke middag. Tussendoor kunt u als dat nodig is begripsvragen stellen in de chatfunctie.

● Wanneer krijg ik de uitnodiging met de link naar het symposium? Link symposium U ontvangt de link naar de ONLINE LIVE -colleges via Zoom op allebei de dagen voor 9.00 u.

Een kamer met uitzicht voor Friedrich Nietzsche

Iets meer dan twintig jaar geleden sta ik in een eenvoudige kamer. Een bed, een paar stoelen, een tafel. Brede planken vormen de wand. Ik luister. Het is stil. Alleen de machtige natuur, de bergen en het meer, laten zich voelen. Dan schijnt de late middagzon door het raam.

Ik was al in de kamer van Goethe geweest. En naast het bureau van Schiller zag ik dat hij zelf sierlijk de titels op zijn gekafte boeken had geschreven.

Deze keer was het anders. Dit is een kamer om te werken én om te leven. Hoog in de bergen, vanuit een wereld die bestaat voordat andere mensen zich laten zien.

In de zomer van 1884 leest Nietzsche zijn eigen werk, alle boeken die hij  heeft geschreven, van De geboorte van de tragedie tot Aldus sprak Zarathustra. Het is bijna zijn veertigste verjaardag. Wat gaat hij de komende jaren doen?

Tussen 1879 en 1889 speelt het leven van Nietzsche zich voornamelijk in zijn brieven af. Persoonlijke ontmoetingen worden schaarser en schaarser, terwijl Nietzsche blijft reizen tussen Sils Maria, de Méditerranée, Italië. Op zoek naar het juiste klimaat dat bij zijn constitutie en zijn stemming past.

Naar zijn vroegere thuis in Duitsland schrijft hij: ‘En zo verlies je je jeugd en ben je al de veertig gepasseerd en nog altijd bezig met de eerste experimenten met wat je nodig hebt en op zijn laatst sinds twintig jaar had moeten hebben’. In zijn brieven kijkt Nietzsche op een afstand naar zichzelf en zijn werk. Steeds minder gehoord en gelezen, worden de brieven noodzakelijk om te kunnen overleven.

Uit de brieven van de laatste werkzame jaren van de filosoof is een keuze gemaakt. Eindelijk is er een vertaling in het Nederlands, een paar maanden geleden verschenen als een deel van de serie Privé-domein.

In de online live lezing ‘De levensgevaarlijke jaren van Friedrich Nietzsche’ bespreek ik naar aanleiding van dit moment hoe Nietzsche zich, zelf en alleen, opnieuw een vorm probeert te geven. Wat nu, na de teleurstelling in Richard Wagner en zijn eigen zus? En na de korte, maar diep ingrijpende ontmoeting met Lou Andreas-Salomé?

We kijken naar zijn manier van leven in deze tijd, tussen de voor hem noodzakelijke eenzaamheid om te kunnen denken, en de wereld en de mensen. Welk ander perspectief op het leven kan hij voor hen vinden en beschrijven?

‘Ik ondervind een innerlijke verscheurdheid tussen tegenstrijdige gemoedsaandoeningen waartegen ik niet opgewassen ben. Dat wil zeggen: ik span alle vezels om mezelf de baas te worden’, schrijft Nietzsche aan zijn trouwe vriend Franz Overbeck.

Tot slot lezen we een enkele passage uit de beroemde ‘Waanzins-brieven’ waarin zijn laatste poging om verbanden te leggen uiteenvalt.

In zijn kamer in de bergen ligt nog steeds het door hem zelf ontworpen tafelkleed. Als je met je vingers daarover heen strijkt kun je de structuur van het zijden weefsel voelen.

Inschrijving: via mail naar katjarodenburg@antheia.nl

Online live lezing per zoom op zondag 28 november van 10.15 – 12.00, inloop v.a. 10.00 u

Fotograaf: Hans Olde (1899)

Het poëtische weten – María Zambrano en het andere denken

‘We wilen een goed leven, maar jagen alleen na wat meetbaar is’, stelde laatst een socioloog vast in de krant. We willen de wereld naar onze hand zetten en controleren, zeker in onzekere tijden als deze. Maar zo vergeten we dat we zelf ons contact met de wereld levend moeten houden. Op een andere manier, niet alleen met ons verstand.

De Spaanse filosoof María Zambrano (1904-1991) ontdekt dit al tijdens haar studie. Er is zoveel meer dan de rede van de traditionele filosofie. Wij denken niet alleen, we voelen, we verlangen, we lijden, we hebben dromen, we mijmeren. Hoe kon deze pijnlijke scheiding tussen de ratio en het hart ontstaan? Op welke manier kunnen wij toch schrijven en kunst maken?

Wanneer ze haar geliefde Spanje moet verlaten, kan ze alleen nog van een afstand reflecteren. Haar schriften moet ze achter laten. Ze begint haar omzwervingen met het zich opnieuw herinneren van haar gedachten. Over de filosofie maar ook over de Spaanse mystieke traditie. Wat is de zin van ons bestaan op de wereld?

In Madrid was Maria Zambrano onderdeel van de bruisende avant-garde, samen met bijvoorbeeld Lorca en Dalí. Zo ontmoet ze ook de bijzondere kunstenaar Maruja Mallo. Tijdens de lezing bekijken en bespreken we enkele kunstwerken van haar, in het licht van het andere denken.

Katja Rodenburg is filosoof, denkt na over kunst en geeft colleges esthetica en kunstfilosofie. Zij is vooral geïnteresseerd in het proces van het maken, en in de raakvlakken met het proces van het denken. Al jaren geeft zij colleges voor het HOVO instituut van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij schreef eerder onder andere Ik, Ophelia, over kunstenaars als John Everett Millais en Julia Margaret Cameron, Rineke Dijkstra en Helen van Meene en Armando en de melancholie van het scheppen, over de filosofische thema’s van de kunstenaar. Meer op: www.antheiablossoms.blog

Ik vroeg flamencogitarist Timen van den Berg om de muziek te verzorgen.

Een fragment is hier te beluisteren: https://www.youtube.com/watch?v=qsluA4Hpsxw

Meer hierover op: https://theresatimen.nl/#

Deze lezing vond plaats in Splendor bij de Vrije Gemeente Amsterdam op zondag 3 oktober 2021 en als lezing via zoom op zondag 24 oktober 2021

Van lijden tot leiden: wat te doen?

Marcus Aurelius Persoonlijke notities

‘De mensen zoeken een plek om zich terug te trekken, op het platteland, aan zee, in de bergen -en gewoonlijk wil je dat zelf ook maar al te graag-. Maar dan begrijp je absoluut niets van filosofie. Nergens kan een mens zich immers rustiger en ongestoorder terugtrekken dan in zijn eigen ziel, vooral als hij in zijn binnenste zulke vaste overtuigingen heeft dat hij, zodra hij zich daarin verdiept, zich meteen volkomen gerust voelt’

Marcus Aurelius, de filosoof die keizer werd, weet waar hij het over heeft. Hij schrijft zijn Persoonlijke notities in zijn legertent, terwijl hij in moeilijke omstandigheden aan de grenzen van het Romeinse rijk bivakkeert. Elke nieuwe dag brengt weer nieuwe dilemma’s, elke dag moet hij snel zijn stevige beslissingen uitvoeren.

Marcus Aurelius is één van die filosofen die een handboek, een dagboek, een handleiding of een pamflet nalaten. Deze geschriften zijn persoonlijk en bevatten de kern van hun advies voor ons, de lezers die eeuwen na hen blijven komen. Deze volgende generaties zullen net als zij blijven worstelen met de uitdaging die het leven heet, in allerlei vormen.

Of je nu als leider mensen in goede banen wil leiden of je eigen leven zo veel en rijk mogelijk wil ervaren, levensvragen gelden voor beiden: hoe ga je om met onzekerheid en ongemak, met verandering, bloei en mogelijkheid?

Hoe dat kan onderzoeken we in de college-serie Handleiding voor het leven aan de hand van Marcus Aurelius en de inzichten van uiteenlopende filosofen als Aristoteles, en Epiktetos, Niccolò Machiavelli en Balthasar Gracián, Mary Wollstonecraft en Lou Andreas-Salomé, Friedrich Nietzsche en Rainer Maria Rilke, Georges Bataille en Albert Camus.

Deze auteurs schrijven vaak tegen de keer van de ideeën en inzichten van hun eigen tijd in. Dat houdt hen niet tegen. Met passie en hartstocht hopen ze op een beter leven voor de mensen die na hen komen. 

Vorig jaar hebben we ons gebogen over de existentie-filosofie. Deze colleges sluiten daar goed bij aan. Ook in deze najaarscolleges lezen we tekstfragmenten en bekijken wij hoe kunst maken kan bijdragen aan het goede leven.

● Doet u mee? Vanwege de beperkte beschikbare ruimte zijn er nog maar drie plaatsen voor deze colleges die op 29 september as. beginnen in het hoofdgebouw van de VU Amsterdam. Als de colleges vol zijn sluit de inschrijving, is er nog plaats dan is woensdag volgende week, 22 september, de laatste dag dat inschrijven mogelijk is.

Wat zie je als je in de spiegel kijkt?

De laatste dagen ging het weer veel over het verschil tussen hoe iets aan ons verschijnt en hoe iets in de werkelijkheid is. En over dat het heilzaam is om eens even in de spiegel te kijken. Maar, wat zie je dan?

Toen ik studeerde aan de universiteit bleek mijn blik steeds weer te vallen op het begrip mimesis. Op een dag vind ik de dunne bundel essays van filosoof en hoogleraar Samuel IJsseling. Hij doet een gedurfde aanzet om dit grondbegrip uit de Oudheid opnieuw te duiden. Hij brengt het in verband met onze tijd, met onze kunst en literatuur, maar ook met onze identiteit.

Ik blader nu in het boekje en lees opnieuw: in de mimesis ontdekt en onthult de mens zichzelf en de werkelijkheid.

Zo’n krachtig instrument wat de filosofen en andere mensen hanteren wil je natuurlijk beter leren kennen. Eenvoudig is het niet. IJsseling merkt in de inleiding op dat elke vertaling van het woord mimesis* weer nieuwe problemen oproept. Hij legt de vinger op het raadselachtige en ongrijpbare hiervan.

Het heeft, zo schrijft hij, iets te maken met de gebruikelijke maar niet vanzelfsprekende tegenstelling tussen echt en onecht, authentiek en niet authentiek.

Hoe gaat de kunstenaar hier mee om? Hij moet zich van huis uit bewegen in deze dubbelzinnigheid. Op dit moment is de pas verschenen, nieuwe biografie over Francis Bacon op weg naar mij toe. De kunstenaar doet een greep in de lagen werkelijkheid om zich heen, haalt daar iets uit naar boven en houdt het tegen het licht. En dan ontstaat er iets dat er eerder nog niet was.

Over hoe hij dat doet kun je niet te veel weten. Over het nabootsen en het maken, en wat abstractie daar mee te maken heeft.

In vier zomercolleges in juli ontdekken we samen wat dat in de kunsten betekent en hoe dit meeklinkt in onze identiteit. We zoeken onze weg met tekst- en beeldfragmenten en bewegen ons op het gebied waar ik graag naar toe ga: tussen de filosofie, de kunsten en onszelf.

Ik ga er hoopvol van uit dat we elkaar in levende lijve zullen ontmoeten.

Daarbij zeg ik in vol vertrouwen: tot ziens.

Katja Rodenburg

*nabootsen, navolgen, nadoen, naäpen, namaken, vervalsen, reproduceren, kopiëren, weerspiegelen, verdubbelen, afbeelden, uitbeelden, weergeven, voorstellen, herhalen en vertalen, reciteren en citeren, etc.

Inschrijven: https://hovo.vu.nl/nl/cursusaanbod/cursussen-zomer-2021/filosofie-en-religie/mimesis-poiesis-abstractie/index.aspx

Albert Camus en het portret van Nietzsche

Soms wordt een inzicht, door feiten en ideeën naast elkaar te leggen, ineens duidelijker en bijna voelbaar. Als in een collage van verschillende materialen van Max Ernst vinden de stukjes papier, woorden en plaatjes een samenhang die er eerder nog niet was.

Op dit moment ben ik de colleges rond de betekenis van ons bestaan in de wereld aan het samenstellen. Ik maak een keuze uit de gedachten van de existentie-filosofen en de beelden in literatuur en de kunst die dit thema zichtbaar en/of ervaarbaar maken.

Ik blader in een oud boekje over Camus en zie een bekende foto. Daaronder staat: Foto van Nietzsche die in Camus’ werkkamer aan de muur hing

Het hoofd van Nietzsche staart voor zich uit in de verte, zijn handen rustend op elkaar. Het is dan al lang geleden dat de filosoof samenhangend sprak. Nu ligt hij in zijn witte hemd op de sofa en zwijgt. Maar andere denkers en kunstenaars praten verder. Ze voelen zich uitgedaagd om zelf een positie te vinden, een manier om met zijn vaak pijnlijke inzichten om te gaan.

Het is opvallend hoe ondanks het absurde van ons bestaan op aarde, Camus hartstochtelijk en vol emotie blijft schrijven over dat toevallige leven en de doorslaggevende rol van de kunst.

Uit: Morvan Lebesque, Albert Camus, uitgave uit 1966

In zijn dagboek noteert hij:

‘Kunstenaars en kunstwerk. Het echte kunstwerk is dat wat niet alles zegt. Er bestaat een zeker verband tussen de globale ervaring van een kunstenaar, zijn gedachten + zijn leven (-) en het oeuvre dat deze ervaring weerspiegelt. Dit verband is slecht wanneer het kunstwerk die ervaring in haar geheel een omlijsting van literaire franje geeft. Dit verband is goed wanneer het kunstwerk als uit de ervaring gehouwen is, het geslepen facet van een diamant waarin de innerlijke gloed ten volle is geconcentreerd.’

Het is niet gemakkelijk om dit leven te laten fonkelen. Maar Camus en zijn metgezellen durven het aan hier mee aan de slag te gaan. Om tegen de keer in deze inzichten woorden te geven. En geïnspireerde kunstenaars vinden in literatuur en beeldende kunst hun eigen vorm voor dit thema.

Op deze manier laat een verdieping in de betekenis van onze existentie je anders kijken naar ons eigen nu.

Wilt u dit meemaken, ga dan samen met mij de confrontatie aan met dit absurde maar springlevende bestaan.

U kunt zich nog maar een paar dagen inschrijven, tot en met woensdag 23 september.

We spreken elkaar nader.

Inschrijven: https://hovo.vu.nl/nl/cursusaanbod/najaar-2020/filosofie-en-religie/tussen-essentie-en-existentie/index.aspx

 

Waarom je verdiepen in filosofie en kunst?

Als de wereld om je heen aan het veranderen is?

Laatst nam ik een filmpje op voor HOVO Amsterdam.

Daarin benoem ik iets wat mij nu in deze tijd opvalt. Namelijk dat er zoveel wordt gepraat over de betekenis van kunst. Dat is natuurlijk belangrijk.

Maar ik denk dat het nog belangrijker is dat we zien hoe kunst in verband staat met onszelf en het leven in het hier en nu.

Om je te verdiepen in hoe dat nu eigenlijk werkt, en hoe bijvoorbeeld kunst die je niet zo mooi vindt, je toch kan helpen om iets van jezelf en je eigen tijd te begrijpen.

Expressionisme ook letterlijk 

In de zomercolleges rond kunst en filosofie die ik ook dit jaar in deze tijd aan het voorbereiden ben kun je ervaren hoe dat eigenlijk werkt. Zelf ben ik iedere keer weer verrast over het doorzettingsvermogen en de vooruitziende blik die je nodig hebt als je als kunstenaar iets gaat doen wat je publiek niet kent, maar waar je ook zelf nog niet zoveel over weet! Zo’n idee uitdrukken terwijl je aan het denken bent…dat is niet makkelijk. Lees verder

Cerezo en flor & Inventos – Twee gedichten rond lente en verlangen van Federico García Lorca

De gedichten uit het ‘Álbum Blanco’ van Federico García Lorca kennen we nog niet zo lang. Het manuscript was lang onder de hoede van de dichter en schrijver Gerardo Diego en is pas eind jaren 80 gepubliceerd.

Cerezo en flor en Inventos behoren tot een verzameling van gedichten die bedoeld zijn voor een uiteindelijk niet gepubliceerde bundel  met de titel Suites en zijn gedateerd op 8 augustus 1921. Lees verder

Hoe ontstaat een kunstwerk? Anselm Kiefer, Armando en de natuur als maker

Hoe ontstaat een kunstwerk?

Anselm Kiefer vertelt erover in een recent  interview in het Getty Center in Los Angeles. Een kunstenaar schept nooit zomaar ‘ex nihilo’ (uit het niets). De kunstenaar bevindt zich in de stroom en de dingen gaan door hem heen. Zo wordt hij als het ware doordrongen van de gedachten en de beweging. Ik luisterde naar zijn formulering en dacht meteen aan  ‘Fluxus’ en zijn vroegere docent Joseph Beuys en inderdaad duikt het woord in de conversatie op. Lees verder