Ze kijkt je met doordringende ogen aan, het beeld van Leonora Carrington dat nu in Museum Arnhem te zien is. Ook te midden van beelden van grootheden als Jean Arp en Henry Moore blijft ze stevig overeind. Een wereld op zichzelf. Voor Carrington belichaamt dit beeld de vrouwelijke scheppingskracht en de sterke verbinding met de natuur.

Het surrealisme staat in de belangstelling, nu meer dan honderd jaar geleden het Surrealistisch Manifest (1924) van André Breton verscheen. In Rotterdam reageren hedendaagse kunstenaars op deze thema’s en in de tentoonstelling Het fantastische landschap in Arnhem zijn met name vrouwelijke kunstenaars te zien. Daarbij springt vooral de variatie en veelvormigheid in het oog.

Inventora del Atole (2011) door Leonora Carrington in Museum Arnhem  Foto: Wilco Schipper

Lang wordt het surrealisme toch vooral als een mannenzaak gezien. In zijn manifest noemt Breton veel mannelijke kunstenaars en schrijvers als te bewonderen voorlopers of beoefenaars van deze manier van kijken. Waar hij ook vaak ruzie mee krijgt, daarover later meer.

Hij vraagt aandacht voor iets belangrijks, dat in de ogen van de surrealisten een grote invloed heeft op de maatschappij en op hoe wij naar onszelf kijken. Want op de eerste bladzijde stelt hij vast dat de mens voortdurend leeft ‘onder de dwang van de materiële omstandigheden die hij geen moment uit het oog mag verliezen.’ Daarbij raakt iets anders, wat steeds meer weggestopt wordt, in de verdrukking. Waar blijft de verbeelding? ‘Alleen de verbeelding maakt mij duidelijk wat kan’ schrijft hij namens de groep.

Eén van de mensen waar Breton mee in onmin raakt is de filosoof Georges Bataille (1897-1962). Hij is al vanaf begin af aan betrokken bij het sur-realisme en schrijft van binnenuit over de gedachten en werken van deze boeiende groep kunstenaars, schrijvers, wetenschappers en dichters die elkaar ontmoeten en hevig discussiëren. Over de grenzen van al deze disciplines heen. Bataille heeft wel aandacht voor de bijdragen van de vrouwelijke aanhangers van deze nieuwe stroming, zoals ook blijkt uit zijn boek De tranen van Eros.

In de lezing Filosofie van het surrealisme – de andere kant bespreken we zijn ideeën en leggen we de verbinding met het werk van vooral vrouwelijke kunstenaars, zoals dit bijvoorbeeld te zien is op dit moment in Arnhem. Welke wereld schuilt er achter deze vaak op het eerste gezicht ontoegankelijke werken?

We bespreken werk van Carrington (1917-2011), Eileen Agar (1899-1991) en Ithell Colquhoun (1906-1988), en werk van een paar mannelijke kunstenaars als René Magritte (1898-1967) en Jean Arp (1886-1966).

En we besteden aandacht aan de liefdesrelatie tussen Max Ernst (1891-1976) en Leonora Carrington, Hoe kwam zo een bijzondere uitwisseling van kunst en ideeën tot stand?

Verder verdiepen we ons zoals gebruikelijk aan de hand van citaten, tekstfragmenten en de beeldpresentatie. U ontvangt enkele dagen voor de lezing het bijbehorende tekstblad.

Ik nodig u graag uit om samen deze boeiende kunstenaars verder te ontdekken. Kunnen we een relatie leggen tussen het ontstaan van hun surrealisme en onze eigen tijd? Ongetwijfeld doen we zo inspiratie op in dit nog nieuwe jaar. Wilt u erbij zijn?

● Inschrijving: We houden het eenvoudig. Beantwoord deze mail met vermelding van uw naam en ‘Filosofie van het surrealisme’

● Wanneer vindt deze dag plaats? Online live lezing per zoom op zondag 25 januari met inloop v.a. 10.00 u, start 10.15 tot ca. 12.00 u, met een kleine pauze rond 11.00 u.

● Ik houd deze lezing in mijn studeerkamer. Verwacht geen flitsende achtergrondbeelden in een professionele studio. Wel een boekenkast, voldoende licht en een hele goede microfoon. Een intieme setting dus.

● Hoe kan ik mij voorbereiden? Hand-out Bij de lezing hoort een digitale hand-out met de te bespreken tekstfragmenten en citaten, enkele dagen voor de lezing ontvangt u dit per mail. Tip: print deze hand-out uit zodat u het tijdens de colleges bij de hand kan houden.

● Hoe kan ik de kunst afbeeldingen volgen? Beeldpresentatie Tijdens het symposium onderzoeken we de vragen aan de hand van beeldmateriaal, de presentaties worden gedeeld en verschijnen op uw scherm.

● Kan ik zelf ook vragen stellen? Vragen Bij het college is er gelegenheid om vragen te stellen. Dit doen we live op het eind van de lezing. Tussendoor kunt u als dat nodig is begripsvragen stellen in de chatfunctie.

● Wanneer krijg ik de uitnodiging met de link naar de lezing? Link Filosofie van het surrealisme U ontvangt de link naar de ONLINE LIVE lezing via Zoom op de dag zelf voor 8.30 u.

● Hoeveel bedraagt de entree? Entree lezing inclusief hand-out: 18,- (incl.btw)

● * Bij de bevestiging van uw inschrijving ontvangt u de betaalgegevens. Als u uw telefoonnummer erbij zet kunnen wij evt. in voorkomend geval helpen met het verkrijgen van toegang tot de online lezing.

Katja Rodenburg is filosoof, denkt na over kunst, maakt tentoonstellingen en geeft colleges esthetica en kunstfilosofie. Zij is vooral geïnteresseerd in het proces van het maken, en in de raakvlakken met het proces van het denken. Al jaren geeft zij colleges aan het HOVO instituut van de Vrije Universiteit Amsterdam. Zij schreef eerder onder andere Ik, Ophelia, over kunstenaars als John Everett Millais en Julia Margaret Cameron, Rineke Dijkstra en Helen van Meene en Armando en de melancholie van het scheppen, over de filosofische thema’s van de kunstenaar. Daarnaast werkt zij als leiderschap, visie en strategie-adviseur op het gebied van kunst en cultuur (musea). Meer op: antheiablossoms.blog